Definitie - kwis

Een quiz is een voornamelijk op kennis gebaseerd spel waarbij spelers binnen een bepaald tijdsbestek vragen moeten beantwoorden, eventueel gecombineerd met andere opdrachten. Naast het oproepen van feitenkennis is soms ook logisch of lateraal denken vereist.

Quizzen komen voor in verscheidene vormen, waarvan gezelschapsspelen, zaalquizzen en televisiequizzen de belangrijkste zijn. In Vlaanderen wordt naast quiz ook de term kwis gebruikt en voor quizzen de term kwissen.

Het woord quiz kwam in de Engelse taal het eerst voor in 1784 en betekende "eigenaardig persoon" (rare kwiet). Het kreeg later de betekenis van belachelijk maken of bespotten. Hoe het uiteindelijk zijn huidige betekenis kreeg als "test" is niet bekend, maar het woord werd in die zin het eerst gebruikt in de Verenigde Staten vanaf 1867. In de Oxford English Dictionary staat er een citaat uit 1847 waar het woord ook voorkomt: "She com back and quiesed us". We herkennen daarin ook het woord "quiet" dat er in voorkomt. Misschien was de eerste betekenis van quiz wel "iemand rustig houden met een spel van vraag en antwoord". We herkennen in het woord echter ook het Latijnse Qui es, betekenend "wie ben je?". Er bestaat ook een Engels dialectwoord quiset, dat betekent to question of in het Nederlands "een vraag stellen". Hoe het ook zij, het woord question heeft dezelfde vorm en veel verder moet het niet gezocht worden.

Een gekend maar onwaar verhaal over het woord quiz is dit: In 1791 zou een theatereigenaar uit Dublin genaamd James Daly gewed hebben dat hij binnen de 24 uur een woord in de Engelse taal kon introduceren. Hij vroeg dan aan een groep straatkinderen om het woord quiz op de muren van de huizen in Dublin te schrijven. Binnen de vierentwintig uur was het woord populair en omdat niemand wist wat het betekende dacht men dat het een soort test was. Dit verhaal komt echter niet overeen met het feit dat de term al bestond in 1784 (in de betekenis van rare kwiet).

Gezelschapsspelen
Trivial Pursuit is de meest verspreide en bekendste quiz in de vorm van een gezelschapsspel. Verder hebben vele televisiequizzen, zoals De Zwakste Schakel, Waagstuk en Blokken, ook een bordversie. Degene die in het openbaar de quiz leidt wordt "quizmaster" genoemd.

Zaalquizzen
Deze quizvorm ontstond in de jaren vijftig en zestig in het kielzog van populaire televisiequizzen als "Honderdduizend of niets". In een avondvullende quiz die bestaat uit een aantal vragenrondes nemen ploegen van drie tot zes quizzers het tegen elkaar op, soms als occasionele ploegen, soms als gevestigd team. De Vlaamse weekendquizzen lijken op de Britse "pubquizzes", maar duren langer, hebben meer deelnemende ploegen, en worden voor de overgrote meerderheid op vrijdag of zaterdag georganiseerd. De Vlaamse quizzen vinden zelden in pubs plaats; parochiezalen, sportzalen, culturele centra, scholen e.d. genieten de voorkeur. Meestal komt een breed gamma aan onderwerpen aan bod, maar sommige quizzen richten zich specifiek op een bepaald thema (muziek, film, sport, ...).

Er bestaat een circuit van quizzen, met een ranking, de Vlaamse Quiz Ranking of VQR. Deze werd eind jaren '90 ontwikkeld door Steven De Ceuster, die tevens de mede-oprichter en directeur West-Europa is van de International Quizzing Association IQA. Huidige topploegen in Vlaanderen zijn o.a. "Hego", "Cafe Den Hemel", "Clockwork", "NGM/Brodders", "Aleydis", "Beunhazen", "Tsjikatilo", "Volkam", "Malheur" en "Alzheimer". Nederland kent ook haar quizcircuit in de pubs. Deze wekelijkse teamquizavonden worden druk bezocht en Nederland is duidelijk in opmars. De populariteit hiervan is groeiende.

Veel gebruikte objecten bij kwissen
buzzer: in veel quizzen moeten de kandidaten op een knop drukken voordat ze het juiste antwoord op een vraag kunnen geven. Degene die als eerste deze buzzer indrukt, mag het antwoord geven.
derrie: in diverse quizzen is het mogelijk om vies te worden. Dit is meestal het geval wanneer er vragen fout worden beantwoord. Voorbeelden van deze quizzen zijn de snotbakronde uit Omega Code (televisieprogramma), de derriedouche uit de Droomshow en de soepbak bij Ron's Honeymoon Quiz.

Nationale en internationale kampioenschappen
Sinds enkele jaren worden ook nationale en internationale competities georganiseerd, gebaseerd op de zaalquizzen (zaalkwissen). Zo heb je Vlaamse, Nederlandse, Europese en wereldkampioenschappen voor individuelen en voor teams.

Nederlandse kampioenschappen
In Nederland werd op 18 november 2006 voor de eerste maal het Nederlands Kampioenschap Quizzen Individueel onder toezicht van de IQA (International Quizzing Association) gehouden. De vragen werden opgesteld door Rinus Uijl en Paul Hermans van het organiserende SQON/IQA Netherlands. De Utrechtse schrijver en journalist Guido Derksen eiste de titel op. In 2007 en 2008 ging de Amsterdammer Peter Korrel met de individuele titel naar huis. In 2007 organiseerde deze organisatie voor de eerste maal ook een Nederlands Kampioenschap voor teams. Het winnende team bestond uit Arthur Kolks, Guido Derksen, Derk de Graaf en Maarten Coelingh. Peter Korrel verdedigde in Veenendaal zijn titel Nederlands Kampioen Quizzen Individueel op 02 oktober 2008 succesvol. De tweede plaats werd wederom ingenomen door de in Sint-Lambrechts-Woluwe (B) woonachtige Derk de Graaf. Het brons de beloning voor de Rotterdammer John van Maris. De titel bij de duo's ging naar Maarten Coelingh en Derk de Graaf. In het NK voor teams behield het team van 2007 nipt de titel door de beslissingsvraag beter te doen dan het gelijk geeindigde team met John en Maurice van Maris, Mishu Westerveld en Mike Bax. Overzicht winnaars individueel kampioenschap: 2006 1. Guido Derksen 2. Derk de Graaf 3. Roel Schiedon 2007 1. Peter Korrel 2. Derk de Graaf 3. Rob van Holt 2008 1. Peter Korrel 2. Derk de Graaf 3. John van Maris

Belgische kampioenschappen
Echte Belgische quizkampioenschappen bestaan er niet, omdat in Franstalig Belgie nauwelijks in georganiseerd verband gequizd (gekwisd) wordt. De grootste quiz (kwis) waarbij Nederlandstalige en Franstalige quizzers het tegen elkaar opnemen is de finale van De Slimste Surfer, een wedstrijd van Het Laatste Nieuws. Sinds 2005 stellen Steve Wuestenbergs en Tom Trogh echter jaarlijks het Open Vlaams Kampioenschap individueel quizzen op (afgekort OVK). Winnaars: 2005 1. Ronny Swiggers 2. Marnix Baes 3. Bernard Kreps 2006 1. Ronny Swiggers 2. Marnix Baes 3. Koen Vervremd 2007 1. Ronny Swiggers 2. Nico Pattyn 3. Marnix Baes 2008 1. Nico Pattyn 2. Ronny Swiggers 3. Bernard Kreps

Europese Kampioenschappen
In de wereld wordt vooral gequizt (gekwist) in Estland, Finland, Groot-Brittannie, India, Noorwegen, Vlaanderen en recent ook in Nederland. In 2003 werd een eerste internationale confrontatie georganiseerd in het Engelse Bromley. Op de ploegenquiz (ploegenkwis) zegevierde het Belgische Cafe Den Hemel en de Belgen wonnen de interland tegen Engeland. In 2004 volgde in Gent het eerste volwaardige Europees kampioenschap quizzen|Europese kampioenschap. Kevin Ashman won de individuele titel, Engeland het landenkampioenschap en Martine Van Camp de titel voor teams. Op het EK 2005 in Tallinn werd ook nog een kampioenschap voor duo's geintroduceerd, gewonnen door Pat Gibson en Ian Bailey. Belgie werd Europees kampioen, Kevin Ashman individueel kampioen. Het EK 2006 in Parijs kende individueel en bij de landen dezelfde winnaars. Ashman won met zijn ploeg de Milhous Warriors ook de ploegentitel, de Belgen Marc Van Springel en Paul Arts behaalden de titel bij de duo's. Op het EK 2007 in Blackpool wist Nico Pattyn de Angelsaksische dominantie op de individuele kampioenschappen te doorbreken en werd Europees kampioen. Belgie werd in de finale van de landencompetitie geklopt door eeuwige rivaal Engeland, Erik Derycke en Tom Trogh wonnen de titel voor duo's en Broken Hearts behaalde de ploegentitel. Tijdens het EK 2008 in Oslo was de rolverdeling tussen Engeland en Belgie weer omgedraaid: Belgie won voor de derde keer (vierde als het EK 2003 in Bromley meegerekend wordt) het landenkampioenschap en Kevin Ashman werd voor de vierde maal Europees kampioen individueel quizzen. De duotitel ging naar het Belgische duo Ronny Swiggers en Albert November.

Wereldkampioenschap quizzen
Sinds 2004 worden er eens per jaar onder toezicht van de IQA wereldkampioenschappen individueel quizzen (kwissen) georganiseerd. Deze vinden vrijwel tegelijkertijd plaats op verschillende locaties in de hele wereld. Tijdens het Wereldkampioenschap Quizzen|wereldkampioenschap, dat op 2 juni 2007 simultaan in verschillende landen gespeeld werd, werd de Ier Pat Gibson voor de eerste keer individueel kampioen, voor de Engelsman en 3-voudig Wereldkampioen Kevin Ashman en de eveneens Engelse Mark Bytheway die op de 3e plaats beslag wist te leggen. Ronny Swiggers eindigde verrassend als 1e Belg op de 6e plaats, terwijl de beste Nederlander op een 34e plaats Derk de Graaf was.

In 2008 werd de Vlaming Ronny Swiggers tweede na de winnaar Mark Bytheway uit Engeland. Op de derde plaats kwam de Fin Tero Kalliolevo. Beste Nederlander was opnieuw Derk de Graaf, maar ditmaal op een zeer verdienstelijke 19e plaats. Overzicht palmares: 2003: 1. Olav Bjortomt (UK) 2004: 1. Kevin Ashman (UK) - 2. Pat Gibson (Irl) - 3. Ashish (Ind) 2005: 1. Kevin Ashman (UK) - 2. Pat Gibson (Irl) - 3. Nico Pattyn (Bel) 2006: 1. Kevin Ashman (UK) - 2. Pat Gibson (Irl) - 3. Nico Pattyn (Bel) 2007: 1. Pat Gibson (Irl) - 2. Kevin Ashman (UK) - 3. Mark Bytheway (UK) 2008: 1. Mark Bytheway (UK) - 2. Ronny Swiggers (Bel) - 3. Tero Kalliolevo (Fin)

Veel gebruikte zoekwoorden voor quiz of kwis zijn: actua kwis, algemene kennis, algemene kennis kwis, anubis kwis, bier kwis, bijbelse kwis, blokken kwis, de grote volks kwis, de kwis, dieren kwis, ebola kwis, een kwis, ek kwis, en kwis, en kwissen, en slikken kwis, familie kwis.

Juble Me! heeft speciaal voor jou een handleiding voorzien voor het organiseren van je eigen ofline quiz.
Wie meer wil te weten komen over quizzen in de wereld of over de geschiedenis van quizzen kan ons archief doorbladeren.